Η ''αυθόρμητη'' άφιξη Ελλήνων εργατών
Η βιογραφία του Χιωτάκη δίνει μια καλή εικόνα της άφιξης των πρώτων Ελλήνων μεταναστών εργαζόμενων και του ρόλου που έπαιξαν στην υποδοχή τους τουλάχιστον στην Ουτρέχτη, οι Έλληνες που βρίσκονταν ήδη στην Ολλανδία.
〰
Στην πρώτη μεταπολεμική περίοδο η οικονομική ανοικοδόμηση απόσκοπούσε στη συγκρότηση μιας ισχυρής βιομηχανίας προσανατολισμένης στην εξαγωγή. Αρχικά υπήρχε πλεόνασμα εργατικών χεριών και η ολλανδική κυβέρνηση, βασιζόμενη στο γεγονός ότι υπήρχε υπερπληθυσμός στη χώρα, προωθούσε ενεργά τη μετανάστευση των κατοίκων της. Από τα μέσα περίπου της δεκαετίας του 1950 άρχισε να παρουσιάζεται έλλειψη εργατικών χεριών σε ορισμένους κλάδους της οικονομίας, αρχικά κυρίως στα ανθρακωρυχεία. Τα ανθρακωρυχεία, που είχαν προσελκύσει ξένο εργατικό δυναμικό και πριν από τον πόλεμο, στην αρχή προσλάμβαναν με σύμβαση μόνο Ιταλούς εργάτες. Εξαιτίας της ταχείας οικονομικής ανάπτυξης άρχισαν και οι βιομηχανίες να προσλαμβάνουν Ιταλούς. Από το 1960 περίπου άρχισαν να φέρνουν και εργάτες από άλλες νοτιοευρωπαϊκές χώρες.
Το 1961 υπογράφτηκε συμφωνία με την Ισπανία για την πρόσληψη εργατών και σύντομα οι Ισπανοί αποτέλεσαν τη μεγαλύτερη ομάδα μεταναστών εργαζομένων.
Οι περισσότεροι πρώτοι Έλληνες μετανάστες εργαζόμενοι δεν προσελήφθησαν μέσω συμβάσεων (σ.τ.σ. διακρατικών), αλλά ανήκαν στην κατηγορία των λεγόμενων ''αυθόρμητων''. Οι ''αυθόρμητοι'' έφτασαν κυρίως στο διάστημα 1962-1964. Αργότερα έφτασαν και πολλοί Έλληνες με σύμβαση ή μετά από πρόσκληση συγγενών τους που κατοικούσαν ήδη στην Ολλανδία και συχνά είχαν κιόλας βρει δουλειά γι' αυτούς. Όπως θα δούμε παρακάτω, οι δύο αυτές κατηγορίες δεν αλληλοαποκλείονται. Εδώ θα ασχοληθούμε μόνο με την άφιξη Ελλήνων από τα βέλγικα και γερμανικά ανθρακωρυχεία και μέσω συμβάσεων.
Οι περισσότεροι Έλληνες που ήρθαν με δική τους πρωτοβουλία στην Ολλανδία στις αρχές της δεκαετίας του 1960 προέρχονταν από τα βελγικά ανθρακωρυχεία. Πολύ λιγότεροι ήρθαν από την Γερμανία. Η αναλογία των δύο ομάδων ήταν περίπου τρία προς ένα. Στην ίδια περίοδο, όμως, περισσότεροι Έλληνες έφυγαν από την Ολλανδία προς το Βέλγιο. Θα περιοριστούμε εδώ στις αφίξεις από το Βέλγιο.
Το 1957 το Βέλγιο υπέγραψε συμφωνία με την Ελλάδα για την πρόσληψη εργατών, με σκοπό να προμηθευτεί εργατικό δυναμικό για τα ανθρακωρυχεία του. Το Βέλγιο ήταν η πρώτη δυτικοευρωπαϊκή χώρα που άρχισε μετά τον Δεύτερο παγκόσμιο Πόλεμο να προσλαμβάνει Έλληνες εργάτες. Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, όμως, σημειώθηκε σημαντική μείωση της μεταναστευτικής κίνησης προς το Βέλγιο. Είχαν γίνει γνωστές στην Ελλάδα οι άσχημες συνθήκες εργασίας στα βελγικά ανθρακωρυχεία και εξάλλου υπήρχε πλέον εναλλακτική λύση: το 1961 η Ελλάδα είχε υπογράψει συμφωνία πρόσληψης εργατών με την Γερμανία. Μπροστά στα ελληνικά γραφεία απασχόλησης εργατικού δυναμικού οι ουρές των υποψηφίων μεταναστών προς την Γερμανία ήταν ατελείωτες και οι λίστες αναμονής μεγάλες. Σε μερικά γραφεία οι υπάλληλοι συμβούλευαν τους εθελοντές να υπογράψουν σύμβαση με το Βέλγιο, ώστε να φεύγουν στην συνέχεια προς τη Γερμανία με παραβίαση της σύμβασης.
Από το φθινόπωρο του 1962 αυξήθηκε η κίνηση των Ελλήνων από το Βέλγιο προς την Ολλανδία. Εν τω μεταξύ είχε αυξηθεί σημαντικά η ζήτηση στην ολλανδική αγορά εργασίας. Το γεγονός ότι η κίνηση από τα βελγικά ανθρακωρυχεία προς την Ολλανδία άρχισε ακριβώς το φθινόπωρο του 1962 συσχετίζεται πιθανώς και με την αύξηση των ατυχημάτων στα βελγικά ανθρακωρυχεία, καθώς και με την αυξανόμενη δυσκολία ανεύρεσης εργασίας στη Γερμανία. Όπως και να 'χει το πράγμα, διαδόθηκε στους Έλληνες των βελγικών ανθρακωρυχείων πως υπήρχε δουλειά στην Ολλανδία. Συχνά αναφερόταν ρητά η περίπτωση της Ουτρέχτης. Σε επιστολή του Περιφερειακού Γραφείου Απασχόλησης της Ουτρέχτης προς τη Διεύθυνση Απασχόλησης, με ημερομηνία 26 Νοεμβρίου 1962, διαβάζουμε τα εξής:
''Από τις αρχές του Οκτωβρίου έρχονται τακτικά στο γραφείο μου ομάδες Ελλήνων εργατών προερχομένων από τη Γερμανία και το Βέλγιο. Σε ορισμένες περιπτώσεις προέκυψε πως είχαν εργαστεί στις χώρες αυτές με ετήσια σύμβαση. Σε άλλες περιπτώσεις διαπίστωσα, με βάση τα στοιχεία του διαβατηρίου τους, ότι διέμειναν μικρό μόνο χρονικό διάστημα σε μία από τις δύο χώρες. Μερικοί ήρθαν απευθείας από την πατρίδα τους. Ειδικά τις τελευταίες εβδομάδες ήρθαν μικρές ομάδες Ελλήνων στην Ολλανδία προερχόμενες από την περιοχή της Λιέγης. Όλοι ανεξαιρέτως δηλώνουν ότι εργάστηκαν στα ανθρακωρυχεία. Υποστηρίζουν ότι συνέβησαν ορισμένα θανατηφόρα δυστυχήματα πριν αποφασίσουν να έρθουν στην Ολλανδία. Μέχρι σήμερα προσήλθαν, σε ομάδες πέντε έως δέκα ατόμων, εβδομήντα εργάτες."
Πολλοί Έλληνες που εργάζονταν στα βελγικά ανθρακωρυχεία περνούσαν κάθε τόσο τα σύνορα αναζητώντας καλύτερη απασχόληση. Όσοι έβρισκαν μ' αυτό τον τρόπο δουλειά στην Ολλανδία, ειδοποιούσαν συγγενείς ή φίλους στο Βέλγιο. Ορισμένες επιχειρήσεις ρωτούσαν τους Έλληνες μήπως μπορούσαν να φέρουν συμπατριώτες τους ή άλλους μετανάστες από το Βέλγιο. Υπήρχαν και Έλληνες που προσφέρονταν έναντι πληρωμής να φέρουν ξένους εργάτες από το Βέλγιο. Στην προαναφερθείσα επιστολή του Περιφερειακού Γραφείου Απασχόλησης διαβάζουμε σχετικά τα εξής:
"Μια επιχείρηση του Μάαρσεν μου ανακοίνωσε ότι ένας από τους Έλληνες που μιλούν γαλλικά λειτουργεί ως μεσίτης. Λέγεται ότι σε ορισμένες περιπτώσεις απαίτησε ποσόν σαράντα φλορινιών ανά περίπτωση. Η μεσολάβηση συνίσταται στο γεγονός ότι ο άνθρωπος συνοδεύει την ομάδα στο γραφείο μου και στη συνέχεια στην επιχείρηση στην οποία παραπέμπονται οι Έλληνες. Εκεί μεσολαβεί ως διερμηνέας. Δεν γνωρίζω (ακόμα) με ποιό τρόπο φέρνει στην Ολλανδία τους Έλληνες που εργάζονται στο Βέλγιο."
Έτσι δημιουργήθηκε γρήγορα ένα κύκλωμα εργατομεσιτών που όχι μόνο πληρώνονταν από τις επιχειρήσεις, αλλά απαιτούσαν και ένα χρηματικό ποσόν από τους εργαζόμενους. Παραθέτουμε δύο αποσπάσματα που φωτίζουν ορισμένες πτυχές της κίνησης των Ελλήνων μεταναστών από τα βελγικά ανθρακωρυχεία προς την Ολλανδία.
''Το 1958 έφυγαν οι πρώτοι μετανάστες από το χωριό μας (στη Μακεδονία). Τα πρώτα χρόνια έφυγαν μόνο δεξιοί. Για τους αριστερούς ήταν αδύνατο να αποκτήσουν το απαιτούμενο πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων. Η οικογένειά μου ήταν αριστερή. Ο πατέρας μου είχε δολοφονηθεί από τη Δεξιά στον εμφύλιο πόλεμο και δύο από τα αδέλφια μου είχαν φύγει στην Ανατολική Ευρώπη μετά το δεύτερο αντάρτικο. Επειδή όμως ο πατριός μου ανήκε στην άκρα Δεξιά, κατάφερα να πάρω το πιστοποιητικό των κοινωνικών φρονημάτων. Έτσι, το 1960 έφυγα από το Βέλγιο. Είχα πρόσκληση από έναν φίλο συγχωριανό μου που δούλευε εκεί στα ανθρακωρυχεία. Υπέγραψα προσωπική σύμβαση. Η δουλειά στα ανθρακωρυχεία ήταν βαριά και επικίνδυνη. Έπειτα από ένα μήνα, μόλις συγκέντρωσα ορισμένα χρήματα, πήγα σε συγγενείς μου στη Γερμανία. Έμεινα λίγο καιρό εκεί, γιατί δεν κατάφερα να βρω δουλειά. Πήγα στην τύχη στην Ελβετία. Αυτό έγινε το 1961. Και πάλι δεν βρήκα δουλειά. Ούτε γνώριζα κανέναν εκεί. Αποφάσισα να γυρίσω στο Βέλγιο. Λίγο μετά την επιστροφή μου με συνέλαβαν. Η αστυνομία γνώριζε τα ονόματα όσων είχαν παραβιάσει την σύμβαση τους και πέρασαν τα σύνορα. Επειδή ο φίλος μου εγγυήθηκε για μένα, μου επέτρεψαν να ξαναπιάσω δουλειά. Εν τω μεταξύ είχε γίνει γνωστό πως υπήρχε δουλειά στην Ολλανδία. Είχα έναν φίλο στην Ουτρέχτη που τον είχα γνωρίσει στο Βέλγιο. Μόλις είχε πάει στην Ολλανδία. Το Σεπτέμβριο ή Οκτώβριο του 1962 ήρθα εδώ για να του φέρω τα ρούχα του, και έμεινα. Βρήκα δουλειά στην Demka (ένα χαλυβουργείο), όπου εργαζόταν και ο φίλος μου. μας βοήθησε η σπιτονοικοκυρά του. Στην Demka είχαν και έναν Κύπριο διερμηνέα που μιλούσε ελληνικά και τούρκικα. Εκείνος έστελνε, με εντολή του εργοστασίου, Τούρκους και Έλληνες στο Βέλγιο για να προσλάβουν ξένους εργάτες."
"Δούλευα με σύμβαση στα ανθρακωρυχεία του Τρεμπλουά, κοντά στη Λιέγη, από το Σεπτέμβριο του 1962. Η δουλειά ήταν πολύ άσχημη. Κάθε μέρα είχαμε ατυχήματα. Στους δυόμιση μήνες που δούλευα εκεί σκοτώθηκαν σε δυστύχημα τρείς Ιταλοί και εγώ γλίτωσα παρά τρίχα. Διαδόθηκε ότι στην Όλλανδία ζητούν ανύπαντρους εργάτες. 'Ενα Σαββατοκύριακο, κάπου στις αρχές του Δεκεμβρίου, ξεκίνησα με δυό φίλους κρυφά για την Ολλανδία. Κόψαμε εισητήριο με επιστροφή για το Ρότερνταμ. Σ' ένα ελληνικό καφενείο ρωτήσαμε έναν Έλληνα ναύτη αν είχε ακούσει να ζητούν εργάτες και που. Δεν ήξερε τίποτε. Η μόνη ολλανδική λέξη που γνωρίζαμε ήταν ''glas'' (γυαλί). Στο μεταξύ είχαμε μάθει και τη λέξη ''fabriek'' (εργοστάσιο). Φύγαμε, πήραμε ταξί και είπαμε στον ταξιτζή: "Glas-fabriek''. Οι δύο πρώτοι ταξιτζήδες αντέδρασαν σαν να άκουγαν για πρώτη φορά την λέξη. Ο τρίτος μας πήγε κατευθείαν σ' ένα υαλοποιείο, κάπου έξω από το Ρότερνταμ. Δεν μας ήθελα επειδή δεν ξέραμε την γλώσσα. Όλα αυτά συνέβησαν το Σάββατο. Την άλλη μέρα επιστρέψαμε στο Βέλγιο.
Το 1963 κορυφώθηκε η ελληνική μετανάστευση από το Βέλγιο. Εκείνη τη χρονιά -σύμφωνα με τα στοιχεία της Κεντρικής Στατιστικής Υπηρεσίας- εγκαταστάθηκαν στην Ολλανδία 1.556 Έλληνες, από τους οποίους οι 525 είχαν έρθει από το Βέλγιο.
Η διοίκηση των βελγικών ανθρακωρυχείων δεν ήταν καθόλου ευχαριστημένη με τον μεγάλο αριθμό ξένων εργατών που παραβίαζαν τη σύμβασή τους και περνούσαν εν συνεχεία τα σύνορα. Ένας Έλληνας από το Χελέϊν, μια πόλη στη νότια Ολλανδία, μας είπε ότι η διεύθυνση του ανθρακωρυχείου όπου δούλευε, κοντά στο Σαρλερουά, είχε κατασχέσει τα διαβατήρια 27 Ελλήνων, για να τους εμποδίσει να φύγουν. Όταν είδαν πως οι επόμενες αιτήσεις τους για επιστροφή των διαβατηρίων δεν έφεραν αποτέλεσμα, κατέβηκαν σε απεργία. Το μέσο αυτό αποδείχτηκε αποτελεσματικότερο και λίγο καιρό αφότου τους επέστρεψαν τα διαβατήρια, μερικοί έφυγαν. Σ' ένα εξάμηνο, όλη η ομάδα είχε περάσει τα σύνορα. Επειδή τα βελγικά ανθρακωρυχεία δεν είχαν τα μέσα να εμποδίσουν την παραβίαση των συμβάσεων και την αναχώρηση των εργατών στο εξωτερικό, έκαναν διαβήματα στις βελγικές αρχές να συνάψουν συμφωνία με την Ολλανδία. Η συμφωνία υπογράφτηκε την άνοιξη του 1964. έκτοτε οι Ολλανδικές επιχειρήσεις μπορούσαν να προσλαμβάνουν εργάτες από το Βέλγιο μόνον εφόσον οι ενδιαφερόμενοι ήταν σε θέση να προσκομίσουν απόδειξη της απόλυσης τους. Η ρύθμιση ήταν τόσο αποτελεσματική ώστε γρήγορα μειώθηκε σημαντικά το μεταναστευτικό ρεύμα από το Βέλγιο.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου